Šta je kolonoskopija?
Kolonoskopija je endoskopska procedura, što znači da se medicinskim instrumentom (u ovom slučaju tankom fleksibilnom cevi sa kamerom) ulazi u šupljinu organa pacijenta.
Tokom kolonoskopije pregledaju se:
- rektum
- debelo crevo (kolon)
- terminalni ileum (završni deo tankog creva)
Kada se radi kolonoskopija?
Postoje tri kategorije pacijenata kojima je potrebna kolonoskopija:
1. Osobe starije od 45 godina – rano otkrivanje kolorektalnog karcinoma
Kolonoskopija je jedna od skrining metoda čiji je cilj prevencija i rano otkrivanje kolorektalnog karcinoma. Preporučuje se osobama starijim od 45 godina jer se kolorektalni karcinom najčešće javlja nakon 45. godine života.
Kao i kod drugih karcinoma, proces nastanka bolesti traje duže vreme. Neki karcinomi nastaju malignom transformacijom već postojećih polipa u debelom crevu, za šta su često potrebne godine, dok drugi mogu imati bržu progresiju.
Cilj kolonoskopije kod osoba bez simptoma jeste da se promene otkriju na vreme, u najranijim stadijumima bolesti, kada je lečenje najuspešnije. Zato je važno redovno raditi kolonoskopiju nakon navršene 45. godine, čak i ako nemate nikakve tegobe!
Kontrolni pregledi zakazuju se u skladu sa nalazom prethodne kolonoskopije. Ukoliko je nalaz uredan, naredna kolonoskopija se najčešće preporučuje nakon 10 godina.
Osobe koje imaju faktore rizika treba da započnu redovne kontrole ranije i imaju uže intervale pregleda jer je kod njih rizik povećan.
Faktori rizika:
Pozitivna porodična anamneza kolorektalnog karcinoma
U zavisnosti od stepena srodstva i vremena postavljanja dijagnoze kod srodnika. Načelno, ako je dijagnoza kolorektalnog karcinoma postavljena kod prvog srodnika pre navršene 60. godine, kolonoskopija se preporučuje pre 40. godine, a interval je na 5 godina ako je nalaz uredan.
Osobe sa prethodnom pronađenim polipima
Interval zavisi od broja, tipa i veličine polipa.
Osobe sa inflamatornim bolestima creva
Obično prva skrining kolonoskopija 8 godina nakon početka bolesti, a nakon toga interval na 1-3 godine u zavisnosti od rizika i nalaza.
U svakom slučaju, odluku o intervalu donosi doktor.
2. Pacijenti sa gastrointestinalnim tegobama bez alarmnih simptoma
Iako je kolonoskopija minimalno invazivna procedura, kod većine gastrointestinalnih tegoba koje se smatraju nealarmantnim dijagnoza se najpre pokušava postaviti drugim, manje invazivnim, metodama kao što su FOBT (test na okultno krvarenje u stolici), ultrazvuk abdomena i slično.
Ukoliko ni nakon sprovedenih pretraga uzrok simptoma nije jasan, pristupa se kolonoskopiji. Termin se zakazuje u skladu sa procenjenim prioritetom, ali će pacijenti sa simptomima svakako dobiti pregled ranije nego osobe koje dolaze na preventivni skrining.
Kod pojedinih bolesti kolonoskopija predstavlja neophodan deo dijagnostičkog postupka, jer se dijagnoza ne može potvrditi samo manje invazivnim metodama. Primer za to su inflamatorne bolesti creva.
3. Pacijenti sa gastrointestinalnim tegobama i alarmnim simptomima
Pacijentima koji imaju alarmne simptome kolonoskopija će biti zakazana u najkraćem mogućem roku.
Alarmni simptomi uključuju:
- neobjašnjiv i neželjeni gubitak telesne mase veći od 10% u periodu 3-6 meseci
- anemiju nejasnog porekla (sumnju na hronični gubitak krvi kroz digestivni trakt)
- prisustvo krvi u stolici (svetla krv, crna stolica ili pozitivan FOBT nalaz)
- noćne simptome, kao što su buđenje zbog dijareje ili bolova u stomaku, što može ukazivati na inflamatorne bolesti creva
- osećaj nepotpunog pražnjenja creva
- opipljivu masu u trbuhu
- druge simptome koje lekar proceni kao alarmantne
Odluka o potrebi i hitnosti kolonoskopije uvek je na lekaru. Ukoliko nemate poverenja u mišljenje jednog lekara, imate pravo da potražite drugo mišljenje. Ne ustručavajte se da se obratite drugom lekaru!
Priprema za kolonoskopiju
Detaljna uputstva za pripremu dostupna su klikom na sledeći link: Institut za onkologiju Vojvodine
Kako se radi kolonoskopija?
Pacijent leži na boku sa savijenim nogama i kolenima privučenim ka grudima. Lekar pažljivo uvodi kolonoskop, koji je prethodno podmazan, kroz rektum. Tokom pregleda posmatra se rektum, debelo crevo i terminalni ileum.
Procedura najčešće traje između 20 i 40 minuta, u zavisnosti od nalaza i eventualnih dodatnih intervencija.
Anestezija i kolonoskopija
Kolonoskopija se može raditi bez anestezije, uz sedaciju ili u kratkotrajnoj opštoj anesteziji, u zavisnosti od ustanove, zdravstvenog stanja pacijenta i procene lekara.
Ukoliko imate dodatna pitanja, ne ustručavajte se da pozovete! Pretragom na internetu pronađite broj zdravstvene ustanove u Vašem regionu i kontaktirajte ih!